سالگرد ارتحال
آیت الله سید محمد رضا گلپایگانی دانشمند فرزانه ای است که در مکتب آیت الله حائری پرورش یافت در زمان آیات عظام خوانساری حجت، صدر، و در دوره مرجعیت آیت الله بروجردی از یاران صدیق ایشان محسوب می شد. رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت الله خامنه ای، در پیام تسلیت خود به مناسبت رحلت ایشان،خدمات این فقیه بزرگ شیعه را اینگونه ترسیم کردند «این شحصیت والای کهنسال یکی از موفق ترین و سعادتمندترین ها بودند، سی و دو سال مرجع تقلید،حدود هفتاد سال مدرس حوزه علمیه قم و حدود هشتاد و پنج سال سرگرم فراگرفتن و آموختن فقه آل محمد بودند.»
آیت الله گلپایگانی در طول دوران مرجعیت خویش هزاران شاگرد را از فقه پخته و عمیق خود بهره مند ساخته و دهها اثر علمی و فقهی از خود بجای گذاشتند که کتابهای العوائد فی التعلیق علی درر الفوائد، حاشیه بر عروة الوثقی، حاشیه بر وسیلة النجاة، هدایة العباد و مجمع المسائل، از آن جمله است. البته برخی از کتابهای فقهی نیز به دست شاگردان ایشان تالیف و تدوین یافته که تقریرات درس آن فقیه بزرگ محسوب می گردد.
آیت الله گلپایگانی از محضر اساتیدی همچون حاج شیخ عبد الکریم حائری،آیت الله نائینی، آقا ضیاء الدین عراقی و حاج سید ابوالحسن اصفهانی خوشه چین کرد. وی از حدود سال (1383 ه.ق) به عنوان مرجع شیعیان مطرح گردید و چهار سال آخر عمر ایشان که سالهای بعد از رحلت امام خمینی بود در واقع سالهای اوج مرجعیت آیت الله گلپایگانی محسوب می شود.
عرض تسلیت به مناسبت ارتحال مرجع عالیقدر استاد متخلق اخلاق ، حضرت آیت الله العظمی بهجت بود . کیمیا هم به نوبه ی خودش این مصیبت عظیم رو به همه دوستانش ، به خصوص اونهایی که از معظم له تقلید می کردن و به طرق مختلف از محضرشون کسب فیض ، تسلیت می گه . امیدوارم از سیره ی عملی ایشون و امثال ایشون درس بگیریم و در زندگی به جد ، از آنچه کسب کردیم استفاده کنیم ؛ ان شاء الله .
در آخر هم زندگینامه مختصری از ایشون رو میارم که علاقه مندان ، مطالعه کنن .
موفق باشین
یاعلی
زندگي نامه آيت الله العظمي محمد تقي بهجت فومني
آيت الله العظمي محمد بهجت فومني در اواخر سال 1334 ه. ق در خانواده اي ديندار و تقوا پيشه ، در شهر مذهبي فومن واقع دراستان گيلان ، چشم به جهان گشود. هنوز 16 ماه از عمرش نگذشته بود که مادرش را از دست داد و از اوان کودکي طعم تلخ يتيمي را چشيد.
ولادت
درباره نام آيت الله بهجت خاطره اي شيرين از يکي از نزديکان آقا نقل شده است که ذکر آن در اينجا جالب مينمايد ، و آن اينکه : پدر آيت الله بهجت در سن 16-17 سالگي بر اثر بيماري وبا در بستر بيماري مي افتد و حالش بد مي شود به گونه اي که اميد زنده ماندن او از بين مي رود وي مي گفت : در آن حال ناگهان صدايي شنيدم که گفت : « با ايشان کاري نداشته باشيد ، زيرا ايشان پدر محمد تقي است » . تا اينکه با آن حالت خوابش مي برد و مادرش که در بالين او نشسته بود گمان مي کند وي از دنيا رفته ، اما بعد از مدتي پدر آقاي بهجت از خواب بيدار مي شود و حالش رو به بهبودي مي رود و بالاخره کاملاً شفا مي يابد . چند سال پس از اين ماجرا تصميم به ازدواج مي گيرد و سخني را که در حال بيماري به او گفته شده بود کاملاً از ياد مي برد . بعد از ازدواج نام اولين فرزند خود را به نام پدرش مهدي مي گذارد ، فرزند دومي دختر بوده ، وقتي فرزند سومين را خدا به او مي دهد ، اسمش را « محمد حسين » مي گذارد ، و هنگامي که خداوند چهارمين فرزند را به او عنايت مي کند به ياد آن سخن که در دوران بيماري اش شنيده بود مي افتد ، و وي را « محمد تقي » نام مي نهد ، ولي وي در کودکي در حوض آب مي افتد و از دنيا مي رود ، تا اينکه سرانجام پنجمين فرزند را دوباره « محمد تقي » نام مي گذارد ، و بدينسان نام آيت الله بهجت مشخص مي گردد .
کربلايي محمود بهجت ، پدر آيت الله بهجت از مردان مورد اعتماد شهر فومن بود و در ضمن اشتغال به کسب و کار، به رتق و فتق امور مردم مي پرداخت و اسناد مهم و قباله ها به گواهي ايشان مي رسيد . وي اهل ادب و از ذوق سرشاري برخوردار بوده و مشتاقانه در مراثي اهل بيت عليهم السلام به ويژه حضرت ابا عبدالله الحسين عليه السلام شعر مي سرود ، مرثيه هاي جانگدازي که اکنون پس از نيم قرن هنوز زبانزد مداحان آن سامان است .
باري آيت الله بهجت در کودکي تحت تربيت پدري چنين که دلسوخته اهل بيت عليهم السلام به ويژه سيد الشهداء عليه السلام بود ، و نيز با شرکت در مجالس حسيني و بهره مندي از انوار آن بار آمد . از همان کودکي از بازي هاي کودکانه پرهيز مي کرد و آثار نبوغ و انوار ايمان در چهره اش نمايان بود ، و عشق فوق العاده به کسب علم و دانش در رفتارش جلوه گر .
تحصيلات
تحصيلات ابتدايي را در مکتب خانه فومن به پايان برد ، و پس از آن در همان شهر به تحصيل علوم ديني پرداخت . به هر حال ، روح کمال جو و جان تشنه او تاب نيآ ورد و پس از طي دوران مقدماتي تحصيلات ديني در شهر فومن ، به سال 1348 ه . ق هنگامي که تقريباً 14 سال از عمر شريفش مي گذشت به عراق مشرّف شد و در کربلاي معلّي اقامت گزيد .
بنا به گفته يکي از شاگردان نزديک ايشان ، معظّم له خود به مناسبتي فرمودند : « بيش از يک سال از اقامتم در کربلا گذشته بود که مکلّف شدم » .
آري ، دست تربيت حضرت ربّ سبحانه هماره بندگان شايسته را از اوان کودکي و نوجواني تحت نظر جهان بين خود گرفته و فيوضاتش را شامل حال آنان گردانيده و پيوسته مي پايد ، تا در بزرگي مشعل راهبري راه پويان طريق الي الله را به دستشان بسپارد .
بدين سان ، آيت الله بهجت حدود چهار سال در کربلاي معلّي مي ماند و از فيوضات سيد الشهداء عليه السلام استفاده نموده و به تهذيب نفس مي پردازد و در طي اين مدت بخش معظمي از کتاب هاي فقه و اصول را در محضر استادان بزرگ آن ديار مطهّر ميخواند .
در سال 1352ه . ق براي ادامه تحصيل به نجف اشرف مشرّف مي گردد و قسمتهاي پاياني سطح را در محضر آيات عظام از آن جمله مرحوم آيت الله آقا شيخ مرتضي طالقاني به پايان مي رساند . با اين همه ، همّت او تنها مصروف علوم ديني نبوده ، بلکه عشق به کمالات والاي انساني هماره جان ناآرام او را به جستجوي مردان الهي و اولياء برجسته وا مي داشته است .
يکي از شاگردان آيت الله بهجت مي گويد : در سالهاي متمادي که در درس ايشان شرکت مي جويم هرگز نشنيده ام که جز در موارد نادر درباره خود مطلبي فرموده باشد . از جمله سخناني که از زبان مبارکش درباره خود فرمود ، اين است که در ضمن سخني به مناسبت تجليل از مقام معنوي استاد خود حضرت آيت الله نائيني(ره) فرمود : « من در ايام نوجواني در نماز جماعت ايشان شرکت مي نمودم ، و از حالات ايشان چيزهايي را درک مي کردم » .
آیت الله العظمی شیخ محمد علی اراکی
حضرت آیت اللّه العظمی حاج شیخ محمدعلی اراکی(ره) در 24 جمادي الثاني 1312 ق. در اراك ديده به جهان گشود. پدرش، حجه الاسلام حاج احمد آقا، مشهور به ميرزا آقا فراهاني از علماي مشهور آن سامان بود. مادرش نيز از نوادگان امامزاده سيد حسن واقف است.وي پس از يادگيري خواندن و نوشتن، در نوجواني وارد حوزه علميه اراك شد و در درس استاد سيد جعفر شيثي حضور يافت و مقدمات علوم اسلامي را از او فرا گرفت. دروس سطح حوزه را نزد آيه الله العظمي سيد محمد تقي خوانساري به خوبي پشت سر گذراند. آيه الله اراكي هم زمان با تحصيل دوره سطح، در درس شرح منظومه آيه الله شيخ محمد باقر اراكي معروف به سلطان آبادي شركت كرد و از دانش آن حكيم فرزانه خوشهها چيد،ايشان سالها در درس آيه الله العظمي آقا نور الدين اراكي و آيه الله العظمي شيخ عبدالكريم حائري يزدي شركت كرد و از دانش و تقواي آن دو مرجع بزرگ تقليد شيعيان، بهرهها برد. آيه الله حائري علاقه زيادي به او داشت. نبوغ فكري آيه الله اراكي مورد توجه استاد قرار گرفت. آيه الله اراكي به سفارش استاد معمم شد. با يكي از بستگان ازدواج نمود.
آيه الله اراكي پس از سالها تحصيل در حوزه علميه اراك، به دنبال هجرت آيه الله العظمي حائري يزدي به قم، وارد حوزه علميه قم شد و در درس ايشان شركت كرد.آيه الله اراكي در اين سالها با امام خميني آشنا شد. وي علاقه خاصي به امام خميني داشت و هماره از فعاليتهاي سياسي ايشان عليه رژيم پهلوي پشتيباني مينمود.
به دنبال اعلاميه كوبنده امام خميني در سال 1341، عليه لايحه كاپيتولاسيون و قوانين غير اسلامي مصوب مجلس شوراي ملي، آيه الله اراكي نيز به پشتيباني ايشان اعلاميهاي صادر كردند و خواستار لغو مصوبات مخالف اسلام شدند.
پس از دستگيري و تبعيد امام خميني، در سال 1342، آيه الله اراكي هماره از ايشان حمايت ميكرد. عكاسي هما، عكسي از امام در خيابان ارم زده بود. حضرت آقا (آيه الله اراكي) كه از فيضيّه بر ميگشتند، وقتي نگاهشان به آن عكس افتاده بود، فرموده بودند: قسم ميخورم كه صاحب اين عكس اگر در كربلا ميبود، در ركاب امام حسين ـ عليه السلام ـ به شهادت ميرسيد.
وقتي به منزل ميآمدند و ما اطلاعيهها را برايشان ميخوانديم، بسيار گريه ميكردند و اشك شوق و نشاط از شنيدن اين اطلاعيهها، ميريختند...
آيه الله اراكي در پي دستگيري و تبعيد امام به نجف، همان سال به عراق و نجف رفت و در مدت اقامت تماماً ميهمان حضرت امام بود اين در حالي بود كه آقا از سوي رژيم تحت فشار قرار گرفته بود و از سوي ديگر جواب ميهماني افراد ديگر را رد كرده بود ايشان با افتخار ميهماني امام را پذيرفت و بدون ترس و اضطراب چند روزي را در آن جا اقامت كرد.
اولين ملاقات امام با ايشان در كربلا بود، در ابتدا كه وارد حرم حضرت ابو الفضل ـ عليه السلام ـ شد حضرت امام در حال خروج از حرم بود حدود پانزده سال بود كه همديگر را نديده بودند. آن دو يكديگر را در آغوش گرفتند و آقاي اراكي شروع به گريه كرد و سپس اين جمله را فرمود: با آل علي هر كه در افتاد ور افتاد. بعد دوباره شروع به گريه كرد... حجه الاسلام شهاب الدين اشراقي، داماد امام ميگويد: امام به من گفتند: بغض گلويم را گرفته بود و نتوانستم پيش آقاي اراكي بايستم...
آيه الله اراكي درباره آشنايي خود با امام خميني ميفرمايد:
«حضرت آقاي خميني يك مدتي را در اراك بودهاند و در حوزه آن جا تحصيل ميكردند و حتي منبر ميرفتهاند، من در آن مدت با ايشان آشنا شديم و يكي از هم صحبتهاي بنده بودند. گاهي اتفاق ميافتاد از منزل تا ميدان كهنه قم نزديك شاهزاده حمزه اين راه را به همراه هم طي ميكرديم و ضمن صحبتها و مباحثهها بر ميگشتيم و اين مسأله بسيار اتفاق افتاد، با هم خيلي مأنوس بوديم.
آن اوايل كه وارد قم شدم ايشان به من اظهار كرد شما يك درس تفسير صافي براي من بگوييد تفسير صافي با اصول و فقه و اصطلاحات آن مناسبتي ندارد و لذا چون من با آن اصطلاحات مأنوس نبودم چند شب تدريس كردم اما ديگر نرفتم، ايشان هم اصراري نكردند...
ايشان مرد بسيار جليلي است و شناختم او را به جلالت؛ بسيار مرد پاكي است، پاك، پاكي نفس دارد، پاكي ذاتي و دروني دارد و اين بر همه خلق معلوم شده است.
ما در مدت پنجاه سال كه با اين شخص بزرگ آشنايي پيدا كردهايم، جز تقوا و ديانت و سخاوت و شجاعت و شهامت و بزرگي نفس و بزرگي قلب و كثرت ديانت و جدّيت در علوم نقلي و عقلي و مقامات عالي و... در او نيافتيم. اين مرد ـ قدّ مردانگي علم كرد و در مقابل كفر ايستادگي كرد و دست غيبي هم با او همراهي كرد، به طوري كه محيّر العقول بود و هيچ خانهاي و هيچ زاويهاي از زواياي اين مملكت باقي نماند مگر كه گفته شد. مرگ بر شاه او جان در كف دست گذاشته است و در مقابل تبليغ قران و دين حنيف اسلام جانبازي ميكند. جان در كف گذاشته و حاضر به شهادت شده است. خداوند يك قوه غريبي در اين مرد خلق فرموده كه به هيچ احدي نداده. هم چنين جرأتي، چنين شجاعتي و ديدي به او داده است كه به احدي نداده، او مانند جدش علي بن ابي طالب است. يك چنين كسي كمياب است كم نظير است و نظير ندارد.
آيه الله اراكي در طول بيش از 35 سال تدريس در حوزه علميه قم، پيچيدهترين مباحث علمي را با گفتاري شيوا و بياني رسا مطرح ميكرد. از ويژگيهاي درس ايشان پرهيز از تكرار و زياده گويي بود. كلام را گزيده و پر معني اداء ميكرد. اعتقادش بر اين بود كه طالب علم بايد قبل از حضور در درس، مطالعه نمايد.
آيه الله اراكي پس از وفات آيه الله سيد محمد تقي خوانساري (متوفاي 1371) به درخواست شماري از شاگردان او، به تدريس خارج فقه و اصول پرداخت. بسيار از استادان برجسته حوزه علميه قم و مسؤولان نظام جمهوري اسلامي سالها از محضر ايشان كسب فيض نمودند.
مرجع بزرگ تقليد شيعيان در طول عمر پر بركت خويش، كتابهايي نيز در علم فقه و اصول نوشت. آثارش عبارتند از:
1. تقريرات درس آيه الله شيخ محمد سلطان العلما
2. تقريرات درس فقه آيه الله شيخ عبدالكريم حائري يزدي
3. تقريرات درس اصول فقه آيه الله شيخ عبدالكريم حائري يزدي
4. حاشيه بر «درر الاصول» نوشته آيه الله شيخ عبدالكريم حائري يزدي
5. تقريرات درس فقه آيه الله سيد محمد تقي خوانساري
6. حاشيه بر «عروه الوثقي»
7. شرح «عروه الوثقي»
8. توضيح المسائل
9. مناسك حج
10. رساله استفتائات
11. مقدمه بر كتاب «القرآن و العقل» نوشته آيه الله سيد نور الدين اراكي
12. النكاح و الطلاق
مرجع بزرگ حضرت آیت اللّه العظمی اراکی(ره) از سال ها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، در مسجد امام حسن عسکری قم نماز جمعه اقامه می کردند. در نماز جمعه ایشان بسیاری از علما و فضلا و بزرگان حوزه علمیه قم شرکت می جستند. آیت اللّه اراکی در خطبه های نمازجمعه خود با سوز و گداز خاصی خطاب به مردم و طلاب می فرمود: «ای مردم، گناه نکنید، معصیت خدا نکنید» و در هنگام ادای این عبارات بود که سیل اشک از چشمان پاک ایشان سرازیر می شد و در دل ها طوفانی ایجاد می کرد.مرجع بزرگ جهان تشیّع حضرت آیت اللّه العظمی اراکی(ره) حدود چهل سال در مدرسه فیضیه و حرم مطهر، نماز جماعت اقامه می کردند و دانشمندان و طلاب حوزه با شور و اشتیاق در نماز ایشان شرکت می کردند؛ به طوری که نماز جماعت ایشان مجمع و کانون علمای بزرگ و مجتهدان قم بود. کسانی که قبل از سال 1342 در نماز بسیار باصفا و سراسر معنویت مرحوم آیت اللّه العظمی اراکی در مدرسه فیضیه شرکت کرده اند، می گویند لحظاتی قبل از اذان می دیده اند که حضرت امام خمینی(رض) در نماز جماعت آقای اراکی حاضر می شدند و این نشان دهنده اوج احترام و علاقه و اطمینان امام به تقوا و ورع ایشان بود.
محفل حضرت آیت اللّه العظمی اراکی(ره) همیشه نورانی و مفید بود و حاضران را سخت تأثیر مواعظ و سخنان دلنوازی که از جان سوخته شان برمی خاست، قرار می داد. یکی از شعرای معاصر که به مناسبتی توفیق درک محضر آن بزرگوار را داشته، نورانیت و روحانیت آن محفل را با قلم شیوایش این گونه به تصویر کشیده است: «در خلال شب های شعر فیضیه به محضر آیت اللّه العظمی اراکی مشرّف شدیم. چه دیداری! سخت بهجت خیز و عبرت انگیز؛ دیدار مردی بزرگ که آثار گذشت زمان بر سیمای مبارکش پدیدار بود و انوار معرفت از پیشانی روشنش ساطع. او مظهر و مجلای روحانیت سخت کوش شیعه می باشد. در اتاقی محقر و ساده تر از ساده، آن بزرگ را دیدار کردیم که با ضعف مفرط مزاج، لباس رسمی پوشیده و بر روی چهارپایه ای استقرار یافته بود. پس از به جا آوردن معارفه، آن بزرگ سخنانی مبسوط و ممتع و مواعظی رسا و بلیغ ایراد کرد که همگان را سخت متأثر ساخت؛ که از غایت شور و تأثیر بیانات ایشان، اکثر حاضران سرشک از دیدگان جاری ساختند».
چه مهربان به روی لاله ها دست کشیدی، دشت را وسعت بخشیدی و باغ را به زیر انبوه سبز اندیشه فرو بردی. تو ساده بودی و صمیمی و صبور. ای کاش یک بار دیگر چشم باز می کردی و می نگریستی چرخش پروانه های زخمی بر گرد گلبرگهای پرپر شده را. می دیدی که مردم چگونه در فراق مرجع بزرگ خویش از دل می گریند. هنوز داغ تو بر زخم های عالَم تشیّع تازیانه می زند و پیروان اهل بیت در اقصی نقاط جهان در سوگ تو اشک می ریزند. ای مرجع بزرگ، ای آن که دست هایت از بوی بخشندگی سرشار بود و هیچ گلی از عشق و ایثار و سادگی در برابر فرزانگی، زهد و سادگی ات توان رستن و قدکشیدن نداشت. اینک درود خدا بر روان پاکت باد.
سرانجام در شامگاه روز سه شنبه هشتم آذرماه 1373 تاریخ زنده فقاهت قرن به صفحه آخر رسید و مرجع جهان تشیع، حضرت آیت اللّه اراکی پس از یک قرن زندگی افتخارآمیز به ملکوت اعلی پیوست. با شنیدن خبر ارتحال این مرجع عالی قدر، ایران اسلامی به سوگ نشست. پس از مراسم تشییع پرشکوه و کم نظیری در تهران و قم بعد از ظهر روز پنجشنبه دهم آذرماه 73 در مسجد بالاسر، در جوار مرقد مطهر حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد. سلامی از سر عشق و اخلاص، نثار روح مطهرش باد.
پیام تسلیت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
بسم الله الرحمن الرحيم«يا ايتها النفس المطمئنه ارجعي الي ربك راضية مرضية فادخلي في عبادي و ادخلي جنتي» ارتحال اين فقيه عاليقدر كه عمر شريف و پربركت خود را در راه اعتلاي كلمه توحيد و استحكام نظام اسلامي و تربيت نفوس و تقويت حوزههاي علميه صرف نمود، ضايعه اسفناكي براي جهان اسلام است. ايران اسلامي و عالم تشيع در فقدان اين شخصيت بزرگ و عالم رباني عزادار و ماتم زده گرديد.
جامعه مدرسين حوزه علميه قم اين مصيبت عظمي ـ كه درآسته سالگرد ارتحال حضرت آيت الله العظمي گلپايگاني رضوان الله تعالي عليه بوقوع پيوست ـ را به ساحت مقدس حضرت بقيةالله الاعظم امام عصر ارواحنا له الفداء و مقام معظم رهبري، حضرت آيت الله خامنهاي دامت بركاته و علماي اعلام و حوزههاي علميه قم و نجف و ساير حوزههاي علميه و همچنين بيت معظم آن مرحوم بالاخص فرزند برومند ايشان جناب حجتالاسلام والمسلمين آقاي مصلحي دام تأييده تسليت ميگويد و براي آن عالم رباني علو درجات و براي بازماندگان صبر جميل را مسئلت مينمايد.
شهادت هنر مردان خداست .